Đề thi đại học năm 2019 khó hay dễ

Đánh giá chung về độ khó đề thi đại học năm 2019

Kỳ thi THPT Quốc gia năm 2019 đánh dấu một bước điều chỉnh quan trọng về độ khó của đề thi nhằm khắc phục những bất cập của năm trước đó. Việc phân tích đánh giá tổng quan từ các hội đồng thi và so sánh trực quan sẽ cung cấp góc nhìn sư phạm khách quan nhất cho người học.

Nhận định từ các hội đồng thi lớn

Ngay sau khi các môn thi kết thúc, ghi nhận thực tế từ các hội đồng thi lớn trên cả nước và ý kiến đánh giá của nhiều giáo viên cho thấy đề thi năm 2019 được xây dựng theo hướng vừa sức hơn đối với học sinh. Đơn cử đối với môn Toán, đa số các chuyên gia và giáo viên trực tiếp giảng dạy nhận định đề thi "dễ thở" hơn, bám sát nội dung chương trình học phổ thông và không xuất hiện các câu hỏi đánh đố cực đoan.

Cụ thể, các nhận định chuyên môn từ nhiều hội đồng chấm thi và tổ chuyên gia phản ánh:

• Về cơ bản, học sinh nắm vững kiến thức nền tảng trong sách giáo khoa có thể dễ dàng đạt mức điểm từ $6$ đến $7$.
• Các câu hỏi ở mức độ vận dụng cao được tiết chế hợp lý, tạo cơ hội cho học sinh khá giỏi khẳng định năng lực mà không gây áp lực quá lớn cho phần đông thí sinh thi tốt nghiệp.
• Tính phân hóa của đề thi được duy trì ở ngưỡng vừa phải, tập trung rõ nét hơn ở các câu cuối nhằm phục vụ công tác tuyển sinh đại học vào các trường top đầu.

So sánh trực quan với năm 2018

Nếu đặt lên bàn cân so sánh trực quan với kỳ thi năm 2018, đề thi năm 2019 đã có sự điều chỉnh tiết chế rõ rệt về mặt độ khó. Năm 2018, cộng đồng giáo dục từng ghi nhận áp lực lớn từ các câu hỏi vận dụng cao mang tính thách thức cao, dẫn đến phổ điểm có phần thấp hơn ở một số môn trọng điểm.

Dưới đây là bảng so sánh trực quan giữa hai kỳ thi liên tiếp:

Sự điều chỉnh này cho thấy cơ quan ra đề đã lắng nghe phản hồi từ dư luận và xã hội, hướng tới một kỳ thi mang "mục tiêu kép" vừa xét công nhận tốt nghiệp THPT vừa làm căn cứ tin cậy để các trường đại học tuyển sinh hiệu quả.

Phổ điểm và mức độ phân bố điểm số thực tế

Bên cạnh cấu trúc đề thi, phổ điểm và mức độ phân bố điểm số thực tế là lăng kính khách quan phản ánh chính xác nhất độ khó, tính phân hóa cũng như hiệu quả của đề thi THPT Quốc gia năm 2019 trong việc đáp ứng mục tiêu kép.

Mức điểm tập trung phổ biến

Dữ liệu phân tích phổ điểm từ các hội đồng thi trên cả nước cho thấy sự dịch chuyển tích cực về mặt giá trị thống kê so với năm 2018. Thay vì tình trạng điểm số dồn ứ ở các bậc điểm thấp, phổ điểm năm 2019 được đánh giá là đẹp hơn, có độ chuẩn tắc cao và phản ánh sát thực lực của đại đa số học sinh theo học chương trình giáo dục phổ thông.

Đối với các môn thi thuộc khối khoa học tự nhiên và xã hội, đặc biệt là môn Toán, các chuyên gia và giáo viên bộ môn ghi nhận mức điểm trung bình có sự cải thiện rõ rệt. Cụ thể, dải điểm tập trung phổ biến dao động chủ yếu từ $5$ đến $7$ điểm. Sự phân bố này chứng minh rằng học sinh nắm vững nền tảng kiến thức cơ bản trong sách giáo khoa hoàn toàn có thể đạt mức điểm trung khá một cách thuận lợi mà không gặp phải rào cản từ các câu hỏi mang tính đánh đố thủ thuật.

Tỷ lệ điểm 9 và điểm 10

Sự điều chỉnh về độ khó và cấu trúc câu hỏi trong đề thi năm 2019 cũng tác động trực tiếp đến số lượng bài thi đạt điểm tuyệt đối và gần tuyệt đối. Dữ liệu thực tế ghi nhận tỷ lệ điểm $9$ và điểm $10$ có xu hướng gia tăng ở nhiều môn thi so với kỳ thi năm trước đó.

Với môn Toán, cấu trúc đề thi được thiết kế với các câu hỏi vận dụng cao (chiếm khoảng $10\%$ đến $15\%$ tổng số điểm) đủ sức thử thách học sinh khá giỏi nhưng không gây tâm trạng bế tắc. Do đó, số lượng điểm $10$ môn Toán và các môn khoa học có sự khởi sắc, tạo điều kiện thuận lợi cho các trường đại học top đầu sử dụng kết quả này làm căn cứ tin cậy để tuyển chọn thí sinh có năng lực vượt trội. Tuy nhiên, mức độ gia tăng này vẫn nằm trong tầm kiểm soát chuyên môn, đảm bảo sự phân hóa rõ nét giữa học sinh giỏi toàn diện và học sinh khá ở ngưỡng điểm từ $8.5$ trở lên.

Cấu trúc và phạm vi kiến thức trong đề thi

Bên cạnh những biến động về phổ điểm, cấu trúc và phạm vi kiến thức trong đề thi năm 2019 cũng là một yếu tố then chốt định hình năng lực giải quyết vấn đề của thí sinh, phản ánh đúng nguyên tắc phân hóa sư phạm.

Tỷ trọng kiến thức lớp 12

Khảo sát từ cấu trúc đề thi chính thức năm 2019 cho thấy sự tập trung cao độ vào chương trình giáo dục cấp THPT, trong đó trọng tâm chủ yếu nằm ở lớp cuối cấp. Cụ thể, tỷ trọng kiến thức lớp 12 chiếm khoảng $85\%$ đến $90\%$ tổng số điểm của bài thi ở hầu hết các môn. Sự áp đảo này hoàn toàn phù hợp với mục tiêu chính của kỳ thi là xét công nhận tốt nghiệp phổ thông, đồng thời tạo khung chuẩn để các trường đại học lựa chọn nguồn nhân lực chất lượng cao. Các câu hỏi thuộc chương trình lớp 12 được phân bổ đều từ mức độ nhận biết, thông hiểu đến vận dụng và vận dụng cao. Việc duy trì tỷ trọng lớn ở lớp 12 đòi hỏi người học phải nắm vững hệ thống lý thuyết nền tảng, thành thạo các dạng bài tập trọng tâm như khảo sát hàm số, tích phân (môn Toán), dao động cơ, sóng điện từ (môn Vật lý), hay các chuyên đề hóa hữu cơ và vô cơ nâng cao. Nhờ đó, học sinh nếu có quá trình ôn tập nghiêm túc, bám sát sách giáo khoa và chuẩn kiến thức kỹ năng hoàn toàn có thể đạt được ngưỡng điểm an toàn từ $6.0$ đến $8.0$ để xét tốt nghiệp và xét tuyển vào các trường đại học tốp giữa.

Sự xuất hiện của nội dung lớp dưới

Mặc dù chương trình lớp 12 đóng vai trò chủ đạo, đề thi năm 2019 vẫn duy trì một tỷ lệ nhỏ kiến thức thuộc chương trình lớp dưới (chủ yếu là lớp 11 và một phần nhỏ lớp 10), chiếm không quá $10\%$ tổng số điểm. Điểm đáng chú ý là sự xuất hiện của nội dung lớp dưới không nằm ở các câu hỏi lý thuyết đơn thuần mà thường được lồng ghép khéo léo vào các bài toán tổng hợp, đòi hỏi tư duy liên môn và khả năng hệ thống hóa kiến thức xuyên suốt cấp học. Ví dụ, trong các bài toán hình học không gian, bất đẳng thức hoặc các câu hỏi vận dụng cao, đề thi thường yêu cầu học sinh huy động thêm các định lý hình học phẳng, phương pháp tọa độ trong mặt phẳng từ lớp 10, hoặc các chuyên đề lượng giác, tổ hợp - xác suất và dòng điện xoay chiều từ lớp 11. Sự đan xen này chính là công cụ kỹ thuật để cơ quan ra đề tạo ra các câu hỏi phân hóa đỉnh cao, nhằm lọc ra nhóm học sinh xuất sắc có tư duy linh hoạt và nền tảng kiến thức vững chắc toàn diện trong suốt ba năm cấp THPT.

Sự đánh đổi giữa xét tốt nghiệp và tuyển sinh đại học

Việc dung hòa giữa hai mục tiêu lớn của một kỳ thi chung luôn đặt ra bài toán khó cho cơ quan quản lý và các nhà chuyên môn. Khi một kỳ thi phải gánh vác đồng thời nhiệm vụ xét công nhận tốt nghiệp phổ thông trên diện rộng và làm căn cứ tuyển sinh cho các trường đại học, sự đánh đổi về độ khó và tính phân hóa là điều không thể tránh khỏi.

Độ phân hóa cho top trên

Trong kỳ thi năm 2019, việc điều chỉnh độ khó của đề thi theo hướng vừa sức hơn đã tạo ra sự an tâm lớn cho học sinh có lực học trung bình và khá trong việc xét tốt nghiệp. Tuy nhiên, ở ngưỡng điểm từ $9.0$ đến $10.0$, bài toán phân hóa lại đối mặt với những ý kiến trái chiều từ cộng đồng giáo dục. Đối với nhóm học sinh xuất sắc nhắm đến các trường đại học top đầu, cấu trúc đề thi với lượng câu hỏi vận dụng cao ở mức vừa phải khiến phổ điểm ở nhóm trên có sự dồn ứ nhất định.

Nhiều giáo viên trực tiếp giảng dạy tại các trường THPT chuyên đã chỉ ra rằng, nếu đề thi được thiết kế tối ưu cho mục tiêu xét tốt nghiệp phổ thông trên quy mô toàn quốc, nó sẽ khó có thể đồng thời đóng vai trò là "bộ lọc" khắt khe cho các ngành đào tạo cạnh tranh khốc liệt như y khoa, công nghệ thông tin hay kỹ thuật mũi nhọn. Khoảng cách năng lực giữa học sinh đạt điểm $9.0$ và học sinh đạt điểm tuyệt đối $10.0$ đôi khi không phản ánh hết tiềm năng tư duy hàn lâm chuyên sâu, bởi các câu hỏi cực khó đòi hỏi sự đột phá tư duy chưa thực sự xuất hiện với tần suất đủ lớn để tạo khoảng cách rõ rệt.

Yêu cầu phương thức tuyển sinh riêng

Từ thực trạng độ phân hóa của đề thi chung chưa hoàn toàn đáp ứng được kỳ vọng tuyển chọn khắt khe, áp lực đặt lên vai các cơ sở giáo dục đại học top đầu đã thay đổi đáng kể. Quan điểm chuyên môn từ nhiều hội đồng tuyển sinh và tổ trưởng chuyên môn cho thấy một nhận định phổ biến: nếu kỳ thi THPT quốc gia chỉ nhằm mục đích xét tốt nghiệp thì cấu trúc năm 2019 đạt yêu cầu rất tốt, nhưng đối với công tác tuyển sinh đại học ở nhóm trường hàng đầu thì mức độ phân hóa này là chưa đủ.

Chính sự lệch pha này đã thúc đẩy các trường đại học top đầu phải chủ động xây dựng và mở rộng các phương thức tuyển sinh độc lập bên cạnh kết quả thi tốt nghiệp. Các hình thức bổ trợ như kỳ thi đánh giá năng lực, thi đánh giá tư duy, hay việc kết hợp phỏng vấn và xét học bạ chuyên sâu đã ra đời như một hệ quả tất yếu. Những phương án này giúp các trường chủ động kiểm tra năng lực cốt lõi, tư duy logic và khả năng thích ứng của thí sinh đối với môi trường giáo dục bậc cao, qua đó giải quyết bài toán tuyển chọn nhân tài mà một bài thi trung học phổ thông mang tính phổ cập không thể gánh vác trọn vẹn.

Góc nhìn trái chiều về độ phân hóa của đề thi

Bên cạnh những mặt tích cực về việc điều chỉnh phổ điểm, đề thi trung học phổ thông quốc gia năm 2019 vẫn vấp phải không ít tranh luận đa chiều từ giới chuyên môn và dư luận xã hội xoay quanh năng lực phân hóa thực tế của hệ thống câu hỏi.

Thách thức đối với các trường top đầu

Đối với các trường đại học top đầu, việc sử dụng kết quả kỳ thi này làm căn cứ xét tuyển đơn thuần đã bộc lộ những hạn chế nhất định về giới hạn trần điểm số. Do tỷ lệ điểm từ mức $9.0$ trở lên ở một số môn thành phần có sự biến động, các hội đồng tuyển sinh thuộc khối ngành cạnh tranh khốc liệt như y dược, công nghệ thông tin hay kỹ thuật mũi nhọn gặp nhiều khó khăn trong việc phân loại chính xác chất lượng đầu vào của hàng loạt thí sinh có cùng mức điểm tuyệt đối hoặc gần tuyệt đối.

Khoảng cách giữa các câu hỏi vận dụng cao đôi khi chưa tạo ra độ lùi cần thiết để tách biệt học sinh có tư duy sáng tạo thực sự với những thí sinh thuần thục kỹ năng giải toán theo dạng thức quen thuộc. Điều này buộc nhiều cơ sở giáo dục đại học phải tự thiết lập các phương án bổ sung để sàng lọc ứng viên, đồng thời đặt ra bài toán cải tiến chất lượng biên soạn câu hỏi trong các năm tiếp theo để đảm bảo tính minh bạch và công bằng cho quá trình tuyển chọn nhân tài.

Cảm nhận khác biệt giữa các vùng miền

Sự phân hóa của đề thi năm 2019 còn tạo ra những luồng ý kiến trái chiều khi xét trên bình diện điều kiện kinh tế - xã hội và chất lượng giáo dục giữa các vùng miền. Trong khi học sinh tại các thành phố lớn hoặc các trường chuyên có nhiều lợi thế trong việc tiếp cận nguồn tài liệu ôn tập phong phú và phương pháp tư duy hiện đại, học sinh ở các khu vực nông thôn, miền núi lại chịu áp lực lớn trước các câu hỏi đòi hỏi tư duy tổng hợp và vận dụng thực tế.

Khoảng cách về hạ tầng dạy học và đội ngũ giáo viên chất lượng cao khiến cho mức độ tiếp cận các dạng bài toán phân hóa ở các địa phương không đồng đều. Do đó, mặc dù mục tiêu chuẩn hóa của đề thi là tạo ra một thước đo chung trên cả nước, cảm nhận về độ khó thực tế của đề vẫn tồn tại độ chênh lệch rõ rệt, phản ánh phần nào những thách thức trong việc thu hẹp khoảng cách chất lượng giáo dục vùng miền tại thời điểm đó.

Hệ sinh thái hỗ trợ ôn thi và định hướng lộ trình học tập

Nhằm tháo gỡ những rào cản về phương pháp ôn luyện và thu hẹp khoảng cách tiếp cận tri thức chất lượng cao giữa các vùng miền, việc xây dựng một hệ sinh thái hỗ trợ học tập toàn diện là điều kiện tiên quyết. Đối với một kỳ thi có tính phân hóa mạnh như năm 2019, người học không thể chỉ dựa vào phương pháp học vẹt hay giải bài tập rập khuôn, mà cần một hệ thống tài liệu chuẩn mực cùng sự đồng hành của đội ngũ chuyên môn dày dặn kinh nghiệm.

Kho tài liệu và đề thi chính thống

Để giải quyết bài toán thiếu hụt nguồn tài liệu ôn thi chuẩn hóa, hệ thống Tài liệu và Đề thi cung cấp cho người học kho dữ liệu phong phú bao gồm các bài tập chọn lọc, bài giảng chuyên sâu và hệ thống đề thi chính thống qua các năm. Việc tiếp cận nguồn tài liệu này giúp học sinh làm quen sớm với cấu trúc đề thi chuẩn của Bộ Giáo dục và Đào tạo, đồng thời rèn luyện kỹ năng xử lý các câu hỏi vận dụng cao nằm ở ngưỡng điểm từ $8.5$ đến $10$. Thông qua việc thực hành trên các bộ Bài tập chuyên đề, học sinh có thể tự đánh giá năng lực bản thân, nhận diện các lỗ hổng kiến thức và điều chỉnh chiến lược ôn tập một cách khoa học.

Kết nối gia sư giải quyết câu hỏi phân hóa

Đối với những câu hỏi mang tính đánh đố và phân hóa cao trong đề thi, sự hỗ trợ từ người hướng dẫn có chuyên môn là vô cùng cần thiết. Nền tảng hỗ trợ Tìm và chọn gia sư cho phép người học và phụ huynh chủ động tìm kiếm giáo viên phù hợp dựa trên tiêu chí tìm theo môn và tìm theo khu vực, qua đó khắc phục phần nào chênh lệch về chất lượng giáo dục vùng miền. Thông qua hệ thống đánh giá minh bạch, học sinh có thể tham khảo độ tín nhiệm và năng lực chuyên môn của người dạy để lựa chọn người đồng hành đắc lực. Quá trình trao đổi học thuật, giải đáp các bài toán khó hay tháo gỡ vướng mắc tư duy được thực hiện trực quan, giúp người học củng cố vững chắc nền tảng tư duy logic trước khi bước vào kỳ thi chính thức.

Gia sư để tham khảo

Tài liệu, bài tập và đề thi tham khảo